Kościół katolicki w Kostowie

Kościół parafialny zbudowano w latach 1909 – 1911 z fundacji zamożnej górnośląskiej rodziny hrabiowskiej Ballestremów. Byli oni właścicielami majątku w Kostowie od końca XIX w.. Kościół zbudowano wg. (bez kropki)  projektu Hansa von Poellnitza, architekta Ballestremów, jako neobarokowy w formie inspirowanej świątyniami charakterystycznymi dla południowych regionów Włoch. Stamtąd bowiem wywodził się ród Ballestremów.

Widok kościoła na jednej z dawnych pocztówek, ok. 1920 r.

Przypuszcza się, że budowę kościoła planowano już wcześniej, a przyspieszyła ją tragiczna śmierć hrabiego Gustawa von Ballestrema w 1909 r.. Wszystko na to wskazuje, że obiekt ten powstał jako miejsce jego wiecznego spoczynku. Kościół budowała firma z Byczyny.

Widok kościoła od strony południowej ok. 1930 r. Element wielowidokowej pocztówki z Kostowa.

Tragicznie zmarły hrabia Gustaw von Ballestrem urodził się 16 kwietnia 1872 r.. 24 kwietnia 1909 r. brał udział  w polowaniu w Kopalinie koło Miedar. W czasie jego trwania wraz z rodziną chciał się udać do pobliskich Tarnowskich Gór, aby  zatankować samochód. Tam doszło do wypadku. Hrabia zmarł w szpitalu nie odzyskując przytomności. Był to prawdopodobnie pierwszy śmiertelny wypadek samochodowy na Górnym Śląsku. Hrabia Gustaw został pochowany w Kostowie w kryptach pod prezbiterium. Spoczął tam dopiero po wybudowaniu kościoła. W 1912 r. w miejscu jego tragicznego wypadku – ku przestrodze kierowców i dla upamiętnienia tragicznego wydarzenia z 1909 r. – w Reptach Śląskich przy drodze nr 78 stanął ufundowany przez Ballestremów pamiątkowy kamień. Znajduje się on tam do dziś.

Fotografie kamienia pamiątkowego możesz zobaczyć:
https://odtur.pl/atrakcje/tarnowskie-gory-pomnik-w-miejscu-wypadku-samochodowego-hr-gustawa-ballestrema-3307.html

W krypcie kościoła spoczywa także Leo Graf von Ballestrem – dwudziestolatek, syn Franciszka, który zginął  w 1923 r.. Jak twierdzi w jednej ze swoich książek Z. Biliński, Leo zginął  w wypadku samochodowym na trasie Kostów – Byczyna ścigając się z pociągiem, w którym na Górny Śląsk podążała jego narzeczona.

Krypta grobowa Ballestremów pochowanych w kościele, fot. 2021 r.
Tablica na ścianie krypty grobowej Ballestremów, fot. 2022 r.

Budowlę kościoła spośród innych w okolicy wyróżnia prezbiterium, które wyniesione jest ponad poziom naw z uwagi na znajdujące się pod nim krypty grobowe. Kościół nie jest orientowany. Jest wpisany do rejestru zabytków województwa opolskiego z uwagi na wartości architektoniczno-stylistyczne i historyczne, a także zachowane zabytkowe wyposażenie. Przy wejściu do jego głównej części znajduje się chrzcielnica. Na jej wieku można odczytać, że upamiętnia Mikołaja von Ballestrema – brata tragicznie zmarłego hrabiego Gustawa. Wśród barokowych zdobień, najważniejszych elementów budowli, można natknąć się na herb rodowy fundatorów.

Herby Ballestremów umieszczone we wnętrzu kościoła (pierwsze dwa od lewej) i herb z obory majątku w Kostowie (po prawej).

Herby Ballestremów znajdują się m.in. na: piaskowcowym portalu wejścia głównego do świątyni, kamiennym wieku działającej do dzisiaj windy (umożliwiającej transportowanie zwłok zmarłego z krypty grobowej pomiędzy schodami prowadzącymi do prezbiterium) oraz na zachodniej ścianie prezbiterium, nad pomieszczeniem, w którym rodzina hrabiowska uczestniczyła w nabożeństwach. Do pomieszczenia tego prowadzą osobne drzwi z zewnątrz kościoła, a wewnątrz istnieje klatka schodowa prowadząca bezpośrednio do krypt, w których spoczywają tragicznie zmarli członkowie rodziny.

Herb rodziny Ballestrem umieszczony na płycie windy pomiędzy schodami prowadzącymi do prezbiterium, for. 2021 r.

Władanie kostowskim majątkiem przez Ballestremów, którzy od pokoleń byli gorliwymi  katolikami, choć deklarowanymi Niemcami, oraz budowa kościoła, katolickiej szkoły podstawowej i wyznaczenie terenu cmentarza katolickiego pozwoliły na założenie parafii rzymskokatolickiej w Kostowie. Choć niektóre teksty mówią o tym, że parafia (bądź świątynia katolicka) istniała tutaj od czasów średniowiecza, nie udało nam się tego potwierdzić. Wiadomo jednak, że kostowscy katolicy w drugiej połowie XIX w. należeli do parafii w Byczynie i uczęszczali na nabożeństwa do tamtejszej świątyni lub sąsiednich Siemianic. Z opisaną pokrótce historią katolików z Kostowa i parafii rzymskokatolickiej można się zapoznać w rękopisie Feliksa Musialika dostępnym w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej pod adresem  https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/384872/edition/362704/content.
Historia dotycząca parafii Kostów opisana jest na stronach od 66.

W 1936 r. świętowano w Kostowie 25 lecie budowy kościoła. W okresie międzywojennym popularne były tego typu uroczystości. Podobnie świętowano w tym czasie uroczystość 50-lecia budowy kościoła ewangelickiego w Ciecierzynie. 

Fotografia wnętrza świątyni wykonana podczas obchodów 25-lecia budowy kościoła. Zdjęcie udostępnione przez osobę prywatną.

Przez lata wnętrze kościoła nie przeszło większych przeobrażeń. Jedynie w obrębie prezbiteium powstał „stół ołtarzowy” i zlikwidowano tzw. balaski ołtarzowe – ażurową balustradę odgradzającą prezbiterium od głównej nawy kościoła.
Stół ołtarzowy znalazł swoje miejsce w prezbiterium w związku z tzw. „rewolucją liturgiczną” z 1969 r. Wówczas wprowadzono, powszechnie, odprawianie mszy świętej w języku narodowym przez kapłana zwróconego twarzą do wiernych. Funkcjonowanie do tego czasu balasek ołtarzowych w kościele potwierdza fotografia wnętrza kościoła wykonana ok. 1965 r. podczas peregrynacji obrazu Matki Boskiej z okazji Milienium Chrztu Polski.
Balaski zostały zlikwidowane z końcem XX w.

Prezbiterium kościoła ok. 1965 r. Fotografia udostępniona przez osobę prywatną.

Historyczne zdjęcia kościoła można zobaczyć na widokówkach z Kostowa:
https://fotopolska.eu/Kostow/b335976,Widokowki_z_Kostowa.html
https://polska-org.pl/526503,Kostow,Kosciol_sw_Augustyna.html

Wnętrze kościoła podczas nabożeństw w 2021.

Jeśli dysponujesz innymi materiałami, cennymi informacjami dotyczącymi tego miejsca prosimy o kontakt pod adres email: parafiakostow@gmail.com
Opisy miejsc i oznaczenia historycznych miejsc powstały w ramach projektu: